ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΟΥ ΚΑΘ.ΜΙΧ. Κ. ΜΑΚΡΑΚΗ  
         ΓΙΑ ΤΟΝ ΔΟΝ  ΖΟΥΑΝ (DON GIOVANNI) ΤΟΥ W.A.ΜΟZARΤ
      ΑΠΟ ΤΗΝ ΥΠΑΡΞΙΣΤΙΚΗ ΑΠΟΨΗ ΤΟΥ KIERKEGAARD IΔΙΑΙΤΕΡΑ
                     (ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ 2003-2004)
---------------------------------------------------------------------------
                        Η ΠΡΩΤΗ ΑΝΑΛΥΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ
                  ΤΗΣ ΠΡΑΓΜΑΤΕΙΑΣ ΤΟΥ ΚΙΕRΚΕGAARD ΓΙΑ ΤΟΝ MOTΣΑΡΤ
                     (TA AΜΕΣΑ ΕΡΩΤΙΚΑ ΣΤΑΔΙΑ Η ΤΟ ΜΟΥΣΙΚΟ ΕΡΩΤΙΚΟ)
            ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ EΓΙΝΕ ΑΠΟ ΤΟΝ  ΜΙΧΑΛΗ Κ.ΜΑΚΡΑΚΗ
       ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚIERKEGAARD ΠΟΥ ΕΓΙΝΑΝ ΣΤΟ ΙΔΡΥΜΑ ΓΟΥΛΑΝΔΡΗ ΧΟΡΝ ΤΟ 1982-1983
ΕΚΤΕΝΗ ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΑ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑΤΑ ΤΩΝ ΠΑΡΑΔΩΣΕΩΝ ΑΥΤΩΝ ΕΞΕΔΟΘΗΣΑΝ ΣΤΗΝ ΕΥΡΥΤΑΤΗ ΜΕΛΕΤΗ ΤΟΥ
ΕΜΜΕΝΕΙΑ ΚΑΙ ΥΠΕΡΒΑΣΗ ΣΤΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΟΥ KIERKEGAARD
ΣΤΙΣ ΣΕΛΙΔΕΣ 121-167
EKΔΟΣΕΙΣ ΙΔΡΥΜΑ ΓΟΥΛΑΝΔΡΗ XOΡΝ  1983

                                

 
                      



Οι απόψεις που θέλουν να εξετάσουν
τις ερμηνείες του Κierkegaard μονομερώς μέσα απο τη συνάφεια (εξάρτησης η μή εξάρτησης) λόγου και μουσικής πέφτουν σε ένα λαβύρινθο απροσδιοριστικότητας. Και αυτό συμβαίνει διότι δεν μπορούν να κατανοήσουν ή να εντοπίσουν την αφηρημένη εσωτερική πολύμορφη ατμόσφαιρα που υποστασιοποιείται στη μουσική του Μozart στο Don Giovanni όταν αυτή σχηματίζεται μέσα απο τις ατμόσφαιρες των λέξεων του Da Ponte. Αυτό λαμβάνει χώρα ήδη στην καθαρά ορχηστρική Ouverture της όπερας. H αυτονομία της μουσικής του W.A.Mozart στον Δον Χουάν βρίσκεται λοιπόν στην ίδια δύναμη της μουσικής του η οποία με μία μοναδική εσωτερική ώθηση καταφέρνει να μεταερμηνεύσει  τις προεκτάσεις των αλυσιδωτά παρατασσόμενων μονολόγων και διαλόγων οι οποίοι παρουσιάζονται ως ενδιάμεσες κρίσεις μέσα σε ένα κλίμα εγκλήματος και τιμωρίας. Ο συνθέτης καταφέρνει να προεκτείνει τις διαστάσεις των λεγομένων στον χώρο ενός ηχητικού αισθητικού ορίζοντα ο οποίος  μεταερμηνεύει τις σχέσεις  φόβου και αγάπης, φόνου και δικαιοσύνης. Εκεί όπου όλα φαίνονται συγκεχυμένα και σκοτεινά μέσα απο τις συγκρούσεις του πάθους  σηματοδοτείται μουσικά η διαμόρφωση ενός κόσμου η οποία κάνει ορατή την αόρατη διάσταση του απερίγραπτου. Ενα φάντασμα που προκύπτει μέσα απο την ίδια τη σκεπτομορφή και τις πράξεις του εγκληματία ζητά τη μεταφορά του δράστη σε ένα αλλον χωρόχρονο.
Στον χωρόχρονο του απόλυτου που προκύπτει απο τον ασυνήθιστο φόβο της σκοτεινής και αμφιλεγόμενης ηθικά πραγματικότητας.
H αυτονομία της εξυζητημένης μοναδικής μουσικής ερμηνείας των εξωμουσικών εικόνων των μαγικών λέξεων, των μικρών σύντομων απαντήσεων των σύντομων διαλόγων  κατα περίεργο τρόπο είναι αυτό το στοιχείο που ανταγωνίζεται τον εφήμερο έρωτα και τονίζει την ύπαρξη της διάστασης της ποιότητας αλλά και την απαίτησή της.
Με την ευκαιρία της παρουσίασης του Don Giovanni απο την Εθνική Λυρική Σκηνή  είχαμε μία συζήτηση με τον διακεκριμένο Καθηγητή της φιλοσοφίας της Θρησκείας Μιχάλη Κ. Μακράκη (Michael K.Macrakis) σχετικά με τις απόψεις του σημαντικού Δανού φιλοσόφου Kierkergaard για το έργο του W.A.Μοzart Dοn Giovanni.
 Η διαφώτιση μας γύρω απο αυτό το θέμα είναι ένας εμπλουτισμός και συγχρόνως μία άσκηση που μας εκπαιδεύει σε αναζητήσεις νέων οριζόντων.
Κώστας Κακαβελάκης-Χειμώνας 2003-2004


Η ερμηνεία του Don Giovanni απο τον μεγάλο ιταλό βαρύτονο Antonio Scotti. Ο Scotti τραγούδησε  στον ρόλο του  Don Giovanni στο Covent Garden, του Λονδίνου, το 1899 και το επανέλαβε  τον Δεκέμβριο του  ίδιου έτους στην Mητροπολιτική Οπερα της, Nέας Υόρκης

1.- Ποιά είναι η αξία του Μότσαρτ ως μουσικοσυνθέτη κατά τον Kierkegaard και ιδιαίτερα της όπερας του Δον Ζουάν ως καλλιτεχνική μορφή;

    Καμιά μουσική όσο αυτή του Μότσαρτ δεν ανταποκρίνεται τόσο πολύ στην απόλυτη ηρεμία και γαλήνη, στην όλη ατμόσφαιρα, φυσική και πνευματική, των μακρόβιων κατοίκων της ιδανικής όσο και φανταστικής  πολιτείας του Shangri-La  στα πιο ψηλά βουνά του Θιβέτ.
Εκεί όπου μας μεταφέρει, στην «Κοιλάδα της Γαλάζιας Σελήνης», ο επινοητής αυτής της πολιτείας, ο Αγγλος μυθιστοριογράφος James Hilton, με το βιβλίο  του Χαμένος ορίζοντας (Lost Horizon, 1933). Ο ίδιος ο συγγραφέας κατεχόταν από μεγάλη αγάπη για τη μουσική, και ιδιαίτερα για τον Μozart. Μια προτίμηση που την βάζει και στον ήρωα του βιβλίου του, τον Χίου, Κονγουαίη, όπως και στον Μέγα Λείμα και στους άλλους Λάμα. Ετσι ώστε η προτίμησή τους αυτή να διαπνέει όλη την κοινότητα των κατοίκων του Shangri-La που ζούσαν ευτυχισμένοι κάτω από τη διακυβέρνηση μιας ελαστικής απολυταρχίας μ΄επικρατέστερη δοξασία τη μετριοπάθεια. Με ό,τι δηλαδή αποτέλεσε το χρυσό κανόνα της «μεσότητος» των αρχαίων Ελλήνων, αλλά και τη βάση της ηθικής διδασκαλίας του Αριστοτέλη.
Μια «μεσότης» που ανταποκρίνεται στην προτίμηση των ανθρώπων του Shangri-La για τη μουσική του Μότσαρτ. Αυτή που κάνει και τον ήρωα του James Hilton να λέει μέσα στο βιβλίο: «Ο Μότσαρτ έχει μίαν αυστηρή κομψότητα. Κτίζει ένα σπίτι ούτε πολύ μεγάλο ούτε πολύ μικρό, και το επιπλώνει με τέλειο γούστο». Γι΄αυτή την τελειότητα, λοιπόν, της μουσικής του, ο πατέρας του υπαρξισμού, Kierkegaard, θεωρεί ότι «ο Μότσαρτ είναι ο μεγαλύτερος ανάμεσα στους κλασικούς συνθέτες». Ιδιαίτερα το έργο του για τον Δον Ζουάν αποτελεί, όπως γράφει, «το στέμμα όλων των μελοδραμάτων». Η αισθητική του ανάλυση για το έργο αυτό, η κριτική του με τίτλο «Τα άμεσα στάδια του ερωτικού ή το ερωτικό  στη μουσική», στον πρώτο νόμο του έργου του. Είτε το ένα είτε το άλλο (Enten/Eller, 1843) αποτελεί, κατά τον James Callins, υπόδειγμα για την κριτική της μουσικής. Οπως γράφει και ο αείμνηστος καθηγητής της Φιλοσοφίας του Πανεπιστημίου Αθηνών Ιωαν. Θεοδωρακόπουλος, «κανείς άλλος ερμηνευτής  δεν κατόρθωσε να παρουσιάσει με λέξεις το νόημα της μουσικής του Μότσαρτ όσον ο Κierkegaard». Και πραγματικά, η αισθητική του ανάλυση για τον Δον Ζουάν ως μουσική μορφή είναι η ωραιότερη που γράφτηκε ποτέ, όπως και το ίδιο το έργο που αναλύει είναι, σύμφωνα με δική του ομολογία, «το ωραιότερο έργο κλασσικής τέχνης».

 2.- Ανεξάρτητα από τη μορφή, ποια είναι η σχέση ειδικά του περιεχομένου ως θέματα της όπερας του Μότσαρτ Δον Ζουάν  με τη ζωή και το έργο του Kierkegaard;

    ΄Οπως μαθαίνουμε από μια μακροσκελή επιστολή του προς τον Peter Wilhelm Lund (1 Ιουνίου 1835), όπου εκφράζει  την αντίληψη για το δαιμονιακό στοιχείο στην ανθρώπινη ζωή, «τη δύναμη της βασιλείας του κακού σ΄αυτή εδώ τη ζωή», άρχισε ο Kierkegaard ν΄ασχολείται με το μυθικό πρόσωπο του Δον Ζουάν από το κρίσιμο αυτό έτος κατά το οποίο έγραψε την επιστολή αυτή. Ηταν τότε που, ύστερ΄ από μια πνευματική του κρίση εξαιτίας αλλεπάλληλων θανάτων στην οικογένειά του, έφυγε από το σπίτι του, διακόπτοντας τις σπουδές του ως φοιτητής της Θεολογίας στο Πανεπιστήμιο της Κοπεγχάγης. Και, παρότι δεν έχασε το ενδιαφέρον του για τη θεολογία και το Χριστιανισμό, ανέπτυξε ωστόσο ένα ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τη φιλολογία. Η τυπική μορφή του Δον Ζουάν που ανακάλυψε με την αγάπη του για τη λογοτεχνία, ανταποκρινόταν στη ζωή που ακολούθησε από τότε κατά τα χρόνια (835- 1838). Μια περίοδο που ο ίδιος θα την χαρακτηρίσει αργότερα στο Ημερολόγιό του (11 Μαϊου 1848) ως η ζωή της αμαρτίας και της ασωτίας και ως «οδόν της απωλείας». Αυτή που οδήγησε τελικά τα βήματά του σ΄έναν «οίκο ανοχής» (Μάϊος 1836). Από την άποψη αυτή ο τύπος του Δον Ζουάν ως ασώτου στις σχέσεις του με το γυναικείο φύλο που αποτελεί και το περιεχόμενο, το θέμα της ομώνυμης όπερας του Μότσαρτ, υπήρξε απεικόνιση της ζωής του Kierkegaard εκείνα τα χρόνια. Ετσι που ο τύπος αυτός να τον επηρεάσει και στο συγγραφικό  του έργο, σε ό,τι θ΄αποτελέσει τη βάση της φιλοσοφίας του για τα τρία στάδια υπαρξιακής ζωής.
Σε σημείο που ο πατέρας του υπαρξισμού να δει τον Δον Ζουάν ως τον πιο αντιπροσωπευτικό τύπο του πρώτου από αυτά τα στάδια, του λεγόμενου αισθητικού ή αισθησιακού, και ιδιαίτερα  της πρώτης από τις τρεις φάσεις αυτού του σταδίου.


3.- Πως η όπερα του Μότσαρτ Δον Ζουάν αντιπροσωπεύει, κατά τον Kierkegaard, ως μορφή και περιεχόμενο υλικό το πρώτο από τα τρία στάδια υπαρξιακής ζωής, το λεγόμενο αισθητικό ή αισθησιακό, και ιδιαίτερα την πρώτη φάση αυτού του σταδίου;

    Ο Kierkegaard διακρίνει «τρία στάδια της ύπαρξης», όπως τα χαρακτηρίζει ο ίδιος στο σχετικό βιβλίο του Stadier paa Livets Vei (1845) «Υπάρχουν- γράφει στο βιβλίο του αυτό- τρία στάδια ένα αισθητικό [ή αισθησιακό] ένα ηθικό και το θρησκευτικό, όχι όμως αφηρημένα, αλλά συγκεκριμένα στους υπαρξιστικούς παράγοντες: απόλαυση- απώλεια, πράξη- νίκη, πόνος». Για το πρώτο από τα στάδια αυτά, χρησιμοποιεί ο Δανός φιλόσοφος το επίθετο στα δανικά «sanselig» που σημαίνει «αισθητικός», όπως το αγγλικό «sensuous» και «αισθησιακός» συνάμα, όπως το αγγλικό “sensual». Επομένως, χαρακτηρίζοντας ο Kierkegaard  το στάδιο αυτό ως «αισθητικό» στη σχέση του με τις καλές τέχνες, αλλά και ως «αισθησιακό» στη θέση του με τις σωματικές απολαύσεις ή σαρκικές ηδονές, μοιάζει με τον Πλάτωνα που πιστεύει ότι οι εικαστικές τέχνες αποβλέπουν στη διασκέδαση και στην ηδονή (Πρβλ. Πολιτεία, Χ 598b, 605c). Με τη διπλή αυτή έννοια, λοιπόν, ο πιο αντιπροσωπευτικός τύπος αυτού του σταδίου είναι ο Δον Ζουάν στην ομώνυμη όπερα του Mozart. Ετσι που η όπερα αυτή ν΄αποτελεί την τελειότερη σύζευξη του περιεχόμενου υλικού και της μορφής. Η μουσική, η καλλιτεχνική δηλαδή μορφή της όπερας αυτής αναφέρεται στο «αισθητικό». Το υλικό, το θέμα της, από την άλλη μεριά, ο ίδιος ο Δον Ζουάν, οι ερωτικές του περιπέτειες με πολυάριθμες γυναίκες, αναφέρεται στο «αισθησιακό», στη φιληδονία και στον αισθησιασμό του. Παράλληλα, όμως, με τον Δον Ζουάν, απασχόλησαν του Kierkegaard, όπως αυτός πάλι αναφέρει στην επιστολή του προς τον P.W. Lund, και δυο άλλες επίσης τυπικές μορφές της λογοτεχνίας, ο Φάουστ και ο Αχασβερός (ο Αιώνιος ή Περιπλανώμενος Ιουδαίος). Για όλους αυτούς, και για τους τρεις, γράφει  ο Kierkegaard στο Ημερολόγιο του κατά το Φεβρουάριο του 1836: «Οι τρεις μεγάλες ιδέες [ο Δον Ζουάν, ο Φάουστ και ο Περιπλανώμενος Ιουδαίος] αντιπροσωπεύουν όπως θα ήταν η ζωή έξω από τη θρησκεία [δηλαδή η ζωή στο αισθητικό στάδιο] στην τριπλή της κατεύθυνσης. Τριπλή κατεύθυνση, όπως την εννοεί ο Kierkegaard, είναι αυτή που παίρνει «στο δρόμο της ζωής» το αισθητικό ή αισθησιακό στάδιο κατά τις τρεις φάσεις  του που εκπροσωπεί γενικά ο Δον Ζουάν. Ιδιαίτερα, όμως, από αυτές εκπροσωπεί την πρώτη φάση, όπως εκπροσωπούν επίσης ο Φάουστ και ο Περιπλανώμενος Ιουδαίος, χωριστά ο καθένας, τη δεύτερη και την τρίτη, αντίστοιχα.

4.- Με ποια έννοια βλέπει ο Kierkegaard τη σχέση του Δον Ζουάν ως εκπροσώπου της πρώτης φάσης του αισθητικού ή αισθησιακού σταδίου με τους εκπροσώπους των δύο άλλων φάσεων τον Φάουστ και τον Περιπλανώμενο Ιουδαίο;

    ΄Ο,τι χαρακτηρίζει τον Δον Ζουάν είναι ο έντονος αισθησιασμός του ως αποτέλεσμα φόβου. Είναι, κατά τον Kierkegaard, «όλη η δύναμη του αισθησιασμού που γεννιέται από φόβο». Ο μεγαλύτερός του φόβος που προκαλεί τον αισθησιασμό του αυτό, είναι όταν θά΄φτανε στην ηλικία των εξηνταέξι χρόνων, στην οποία τον βάζει ο Henry de Montherkand στ΄ομώνυμο  θεατρικό του έργο. Στην ηλικία, δηλαδή, κατά την οποία ο λόγος για την  ύπαρξή του, η συνάρτησή του με τη γυναικοθηρία θα χανόταν, όταν πια θα ήταν ανίκανος για κάθε σεξουαλική δραστηριότητα. ΄Ομως ακόμα μεγαλύτερος είναι  φόβος του για το θάνατο που θα μπορούσε να ρθει ανά πάσα στιγμή του στερήσει για πάντα τη ζωή των απολαύσεων. Και είναι ακριβώς ο φόβος για την οριστική του αποκοπή  από μια τέτοια  ζωή που τον κάνει να προσκολληθεί με όλες του τις αισθήσεις πάνω σ΄αυτή. Μα προσκόλληση που είναι τόσο μεγαλύτερη όσο μεγαλύτερος είναι και ο φόβος του θανάτου. Ο φόβος  που γεννά μέσα του όλο αυτό τον αισθησιασμό που τον διακρίνει. ¨Οπως λέει χαρακτηριστικά ο Kierkegaard, «ο ίδιος ο Δον Ζουάν είναι αυτός ο φόβος».
    Αν ο Δον Ζουάν του Μότσαρτ στην πρώτη φάση του αισθητικού ή αισθησιακού σταδίου έχει να κάμει με το φόβο, ο Φάουστ του Γκαίτε που εκπροσωπεί  τη δεύτερη φάση αυτού του σταδίου, διακρίνεται από αγωνία.  Η διαφορά του φόβου από την αγωνία έγκειται στο αντικείμενό τους. Ο φόβος  αναφέρεται σ΄ένα συγκεκριμένο αντικείμενο, ενώ το αντικείμενο της αγωνίας είναι ακαθόριστο. Είναι κάτι που δεν είναι τίποτε. Είναι το Μηδέν. Από αυτή την αγωνία, λοιπόν, διακατέχεται ο Φάουστ, ο σοφός και μάγος των χρόνων της Αναγέννησης. Μια αγωνία που απορρέει από την αμφιβολία του για καθετί. Κατά τον Kierkegaard ο Φάουστ  είναι ένας αμφισβητίας». ΄Οπως ο Εκκλησιαστής που θεωρεί «τα πάντα ματαιότητα και προαίρεσιν πνεύματος» την όλη εκλογή του «για πλήθος γνώσεως» (Εκκ. α΄ 14, 17-18), έτσι και ο Φάουστ αμφισβητεί τη γνώση στην οποία αφιέρωσε μια ολόκληρη ζωή. Αμφιβάλλει ακόμα, μετά την ανανέωσή του, και για τον έρωτα της Μαργαρίτας, όπως αμφιβάλλει και για την ίδια του την ψυχή που δεν διστάζει να την παραδώσει τελικά στον Μεφιστοφελή. Ιδιαίτερα η αμφιβολία του αυτή για την πνευματική του υπόσταση, τον κάνει  να βρίσκεται σε διαρκή αγωνία, νιώθοντας μέσα του ένα κενό, τη δυνατότητα ενός όντος «να είναι μη ΄Ον». Σε μια τέτοια περίπτωση η αμφιβολία- γίνεται υπαρξιακή απελπισία».
     Προσωποποίηση αυτής της απελπισίας είναι, κατά τον Kierkegaard, ο Αχασβερός που εκπροσωπεί, μετά τον Δον Ζουάν και τον Φάουστ, την τρίτη φάση του αισθητικού σταδίου. Είναι ο Περιπλανώμενος Ιουδαίος που καταδικάστηκε να περιπλανάται αιώνια πάνω στη γη, χωρίς να μπορεί να πεθάνει ποτέ. Και που γι΄αυτό χαρακτηρίζεται ως «ο πιο δυστυχισμένος άνθρωπος»
    Στην πραγματικότητα κάθε μορφή, «κάθε φάση του αισθητικού σταδίου καταλήγει- κατά τον Kierkegaard- σε απελπισία. Αυτό το πέρασμα από το φόβο και την αγωνία στην απελπισία, κατά τον Kierkegaard πάλι, η Δόννα Ελβίρα στη σχέση της με τον Δον Ζουάν, στην ομώνυμη όπερα του Μότσαρτ. Γεμάτη φόβο στην αρχή, ένα φόβο που εντείνει το πάθος της για τον απατεώνα εραστή της, περνά στην αγωνία εξ αιτίας της αμφιβολίας της για την αφοσίωσή του, για να καταλήξει στην απελπισία, όταν αυτός την εγκαταλείπει.

5.- Τι είναι αυτό που κάνει τον Δον Ζουάν να εγκαταλείψει την Δόννα Ελβίρα, όπως εγκατέλειψε και τις πολυάριθμες άλλες γυναίκες μένοντας πάντα ανικανοποίητος με όλο αυτό το πλήθος γυναικών;

 Ο Δον Ζουάν είναι σύμβολο της αιώνιας ανικανοποίητης ορμής και επιθυμίας.  Eμφανίζεται στην όπερα  του Μότσαρτ σαν μια διεσπαρμένη προσωπικότητα με το κομμάτιασμα της μορφής του σε αναρίθμητες γυναικείες ψυχές. Είναι χαρακτηριστικά τα λόγια  που λέει ο Γιοχάννες (ένας άλλος τύπος Δον Ζουάν με το ίδιο μάλιστα όνομα) στη νουβέλα του Kierkegaard. Το ημερολόγιο ενός αποπλανητή:
 «Η γυναικεία ομορφιά είναι διαφορετική  στο άπειρο». Και είναι ακριβώς αυτό το «άπειρο», χωρίς όμως τη διαιρετότητά του, το άπειρο ενωμένο σ΄ένα όλο, το απόλυτο, δηλαδή, που δεν μπορεί  να βρει o Δον Ζουάν και που γι΄αυτό δεν μπορεί να ικανοποιηθεί  ως κυνηγός της γυναικείας ομορφιάς, τρέχοντας από τη μία στην άλλη αγκαλιά. Το απόλυτο στη σχετικότητα των σχέσεων του με το γυναικείο φύλο.

6.- Πως πρέπει να εννοηθεί το απόλυτο στην περίπτωση του Δον Ζουάν μέσα στη σχετικότητα των σχέσεων του με πλήθος γυναικών;

Στη αρχή του θεατρικού έργου του Μολιέρου, Don Juan οu le Fetin de piere (Πρώτη Πράξη, Σκηνή Δεύτερη), πάνω στο οποίο βασίζεται το libretto  του Lorenzo da Ponte για την όπερα του Μότσαρτ, ακούμε τον Δον Ζουάν ν΄αναφωνεί: «Νιώθω πως έχω μια καρδιά να ερωτευθεί ολόκερη τη γη και σαν τον Μέγα Αλέξανδρο θα ευχόμουν να υπάρχουν και άλλοι κόσμοι για να μπορέσω να επεκτείνω και σ΄αυτούς τις ερωτικές μου κατακτήσεις». Ο Δον Ζουάν είναι ο τύπος του γυναικοκατακτητή που επιδιώκει να κατακτήσει, αν είναι δυνατό, όλες τις γυναίκες του κόσμου. ΄Οπως λέει  και ο υπηρέτης του, ο Λεπορέλλο, για τον αφέντη του, στην όπερα του Μότσαρτ (Πράξη Πρώτη, Σκηνή Πέμπτη), μονάχα στην Ισπανία «είναι κιόλας χίλιες τρεις»εκτός από τις γυναίκες στην Ιταλία, στη Γερμανία, στη Γαλλία, στην Τουρκία ή οπουδήποτε αλλού. Ωστόσο, καμιά από τις αναρίθμητες αυτές γυναίκες δεν μπόρεσε να τον ικανοποιήσει απόλυτα, ψάχνοντας ολοένα για την άγνωστη εκείνη γυναίκα που θα του ΄δινε ό,τι δεν του είχαν  δώσει όλες οι άλλες που είχε γνωρίσει. Κύριο χαρακτηριστικό του είναι η γυναικοθηρία. Ενδιαφέρεται, όπως λέει ο Albert Camus, για τη μεγάλη ποσότητα εμπειριών και όχι για την ποιότητα του έρωτα, παρότι αυτή την ποιότητα χρειάζεται περισσότερο απ΄όλα: την ολοκληρωμένη αγάπη που θα μπορέσει να ικανοποιήσει, όπως λέει ο Kierkegaard, τον πόθο του για το απόλυτο. Είναι, λοιπόν, αυτή η διάκριση  της ποσότητας από την ποιότητα, με την οποία πρέπει να εννοηθεί η αναζήτηση της ικανοποίησης και στην περίπτωση του Δον Ζουάν μέσα στη σχετικότητα που χαρακτηρίζει τις σχέσεις του με πολυάριθμες γυναίκες.

© Copyright Isophonia and Nearchos Research Center fo the Arts 2004
Απαγορεύεται κατά τον Ν.2121/1993 και κατά τη διεθνή σύμβαση της Βέρνης η αναδημοσίευση και γενικά η αναπαραγωγή - ολική, μερική, περιληπτική - η κατά παράφραση, η διασκευή, απόδοση του περιεχομένου του παρόντος web site με οποιοδήποτε μέσο και τρόπο, μηχανικό, ηλεκτρονικό, φωτοτυπικό, ηχογράφησης ή άλλο, άνευ προηγούμενης έγγραφης άδειας των ιδιοκτητών του site.